آیدین آغداشلو (زادهٔ ۸ آبان ۱۳۱۹) نقاش، گرافیست، نویسنده و منتقد فیلم ایرانی است. سبک آغداشلو روش ریزهکاری و «استادکاری» در نقاشی کلاسیک را پیگیری کرد. او در مراسمی که سال ۱۳۹۴ در سفارت فرانسه در ایران برگزار شد، نشان هنر و ادب شوالیه فرانسه را دریافت کرد.
او مدتی از مدیران موزه هنرهای معاصر تهران و موزه رضا عباسی بود. آغداشلو تاکنون تنها دو بار در ایران نمایشگاه فردی برگزار کردهاست؛ نخستین آن در سال ۱۳۵۴ در انجمن ایران و آمریکا در تهران بود و دومین بار در آبان ۱۳۹۳ در گالری اثر. او همچنین نوشتههایی در نقد هنری و سینمایی، پژوهشهای تاریخ هنر، و سفرنامه انجام دادهاست. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران آغداشلو برای مدتی بیکار بود ولی سال ۱۳۵۸ به کار گرافیک روی آورد و بعداً در سالهای آغازین دهه ۱۳۶۰، برای دو فیلم تاریخچه خط و کارگاههای سنتی برای صدا و سیمای جمهوری اسلامی تحقیق کرد و فیلمنامه نوشت و کلاسهای نقاشی راه انداخت. در ۱۳۶۲، وی در ساختن مجموعه «به سوی سیمرغ» دربارهٔ تاریخ نقاشی ایران از آغاز تا سده چهاردهم قمری با صدا و سیما همکاری داشت.
سبک
پرتره مردی با مدال کوزیموی مهتر اثر ساندرو بوتیچلی نقاش ایتالیایی دورهٔ رنسانس الهامبخش آغداشلو در آفرینش هویت: در ستایش ساندرو بوتیچلی بودهاست. کارهای بوتیچلی الهامبخش بسیاری از آثار آغداشلو بودهاند.
سبک آغداشلو روش ریزهکاری و «استادکاری» در نقاشی کلاسیک را پیگیری کرد. و با تأثیرپذیری از کارهای سالوادور دالی، نقاش فراواقعگرای اسپانیایی، با فرمی آزاد نقاشی میکرد. این همان شیوهای بود که او در جوانی با تصویرگری کتابهای درسی تاریخ نوشتهٔ باستانی پاریزی در آن مهارت یافته بود.
آغداشلو با وارد کردن فضاهای سورئال در کارهای خود و نقاشی کردن اشیای معلق که سایهشان بر زمین میافتاد از شیوهٔ ساندرو بوتیچلی پیروی میکرد. او سپس به فضای سورئالیستی جورجو دکیریکو روی آورد و در مجموعه سالهای آتش و برف آدمکهایی کشید که صورت نداشتند تا بتواند بدینگونه ناخودآگاه مرموز و وهمآمیز آنها را تصویر کند.. آثار او در دوره پیش از انقلاب ۱۳۵۷، تقلیدی از شیوههای رنسانس و مکتب فلاندری بود.. اما پس از انقلاب، هنر ایرانی – همچون طراحی، نگارگری و خوشنویسی – جای هنر ایتالیایی را در کارهای او گرفت.
پس از انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ۸ ساله، بیشتر کارهای آغداشلو با تأثیر از از ویرانیهای جنگ در نماد کلبهها و مناظر متروک، پنجرههای پوسیده چوبی سبز رنگ با شیشههای شکسته، درهای کهنه با قفلهای زنگاربسته، و تصویر تیغههای مرگبار که نشانی از موشکهای فرودآمده بر شهرها بود پدیدار شد. او کارهای دوران جنگ خود را تکچهرهنقاش در ۴۸ سالگی و شفاعت فرشتگان نامید که بیانگر افسردگی و ناآرامیهای ناشی از ویرانی جنگ و اعتراض بود.
مینیاتورهای وی، بازسازیهای دقیقی از مینیاتورهای نامدار ایرانی در سدههای پیشین هستند.
آغداشلو اغلب نقاشیهای خود را با گواش بر روی بوم میکشد.
آثار:
نقاشی
آغداشلو در آبان ماه ۱۳۹۳ در گالری اثر در تهران دومین نمایشگاه تکی خود را پس از نمایشگاهش در انجمن فرهنگی ایران و آمریکا در ۱۳۵۴ برپا کرد.
مجموعه نقّاشیهای آغداشلو که عمده کارهایش در یکی از این مجموعهها جای میگیرد از این قرارند:
خاطرات انهدام
سالهای آتش و برف
فاجعه آخرالزمان
معما
شفاعت فرشتگان
یادداشتهای باغ ملک
نقّاشیهای آغداشلو در موزه هنرهای معاصر تهران[۵۵] و در برخی مجموعههای خصوصی نگاهداری میشوند.
او چند نقّاشی نیز برای چند جلد کتاب از بهرام بیضایی مانند عیّارنامه، دیباچهی نوین شاهنامه و طومار شیخ شرزین کشیدهاست.
گرافیک
پوسترهای گرافیکی آغداشلو برای نمایشگاهها، کتابها، و فیلمهادر برگیر موارد زیر است:
شبانه (۱۳۸۳)؛ به کارگردانی امید بنکدار و کیوان علیمحمدی – طراحی صحنه و لباس
هبوط (۱۳۷۲)؛ به کارگردانی احمدرضا معتمدی – طراحی پوستر
کفشهای میرزا نوروز (۱۳۶۴)؛ به کارگردانی محمد متوسلانی و نویسندگی داریوش فرهنگ – طراحی پوستر
حاجی واشینگتن (۱۳۶۱)؛ به کارگردانی علی حاتمی – طراحی پوستر
نوشتهها
مقالهای از آغداشلو دربارهٔ سهراب سپهری در مجلّهٔ دنیای سخن نوشتههای آغداشلو دربارهٔ هنرهای تجسمی معاصر و گذشته ایران و جهان در زمینههایی مانند هنر کهن ایرانی، مینیاتور، نقاشی، سفالگری، کاشیکاری، و نقد فیلم بودهاند. او از جمله هواداران هنر ایرانی–اسلامی و خوشنویسی است. او تلاش کردهاست تا هنرمندان قدیمی مانند میرزا رضا کلهر، آقا لطفعلی شیرازی، و خوشنویسان و نگارگران سدهای ۱۲ و ۱۳ قمری را به دیگر بار بشناساند.آغداشلو همچنین سفرنامههایی از مسافرتهایش به سوئیس و نیویورک در آمریکا، نوشتهاست.
کتابشناسی
از جمله کتابهای آغداشلو میتوان اینها را نام برد:
از خوشیها و حسرتها- برگزیده مقالهها ۱۳۵۳–۱۳۷۰، انتشارات کتاب آبان
آقا لطفعلی صورتگر شیرازی — دربارهٔ لطفعلی شیرازی، نقاش دوران قاجار.
سالهای آتش و برف — کارهای مربوط به مجموعهای با همین نام، انتشارات کتاب آبان
از پیدا و پنهان — گفتگویی بلند با اصغر عبداللهی و محمد عبدی
گفتارها و گفتگوهای دیگر برگزیده مقالهها و گفتگوها، ۱۳۷۸–۱۳۸۱، انتشارات کتاب آبان
آسمانی و زمینی- نگاهی به خوشنویسی ایرانی از آغاز تاکنون، گفتگوی بلند با قاسم هاشمینژاد، انتشارات کتاب آبان
این دو حرف — مجموعه مقالات وی در زمینهها و زمانهای گوناگون در مجلهها و روزنامهها.
از دور و نزدیک- ۴۵ مقاله و گفتگو دربارهٔ سینما، ۱۳۵۳–۱۳۹۰، انتشارات کتاب آبان
نیمه دیگر — مجموعه کارهای سنتی و مرمتگری آغداشلو شامل نمونههایی از کارهای وی در موزه رضا عباسی.
حرف آخر- مجموعه مقالات از ۱۳۵۳ تا ۱۳۹۳، انتشارات کتاب آبان
